Anasayfa | Klavye | Klavye II | Hakkında | Dil Bilgisi | Edebiyat | Sözlük | Blog | Türkçe Kılavuz

Fiiller ve Yardımcı Fiiller (IᒍЭⱱ ⱱ Б@ᒍM)

IᒍЭⱱ ⱱ Б@ᒍM (Eylev ve Betlem)

Bakiyye dili, Türkî dillerden bir yapay dil olmasına karşın yardımcı fiilleri bulunan bir yapay dildir. Esas fiil çekimlenebilir, ek alabilir yapıdadır. Sondan ve ortadan eklemeli fiil yapısı bulunur. 

Yardımcı Fiiller

İsim cümlelerinde kullanılan yardımcı fiiller:  ჰŧ ,  ط 

Fiil cümlelerinde kullanılan yardımcı fiiller: Ϣર , ϢરƆ

ჰŧ (İst) yardımcı fiili isimden önce kullanılırken, ط (dır) ise isimden sonra bitişik olarak kullanılır. ჰŧ (İst) her zaman sabit olup, zamana göre değişim göstermez. ط (dır) ise zaman yapısına göre değişim gösterebilmekte ve ᛠ (te, ti) şeklinde kullanılabilmektedir. 

TR: Ben öğrenciyim. 

ما ჰŧ ᒍӬ ᛠᒍБ. (Men ist telebe)

ما ᒍӬ ᛠᒍБط (men la telebedir.) 

Ϣર (War) ve ϢરƆ (Werde) her daim esas fiilden önce ayrı olarak kullanılır. 

TR: Ben giderim / Ben gidiyorum.

ما Ϣર Г@MЭ⟓ (Men war getmek) 

 
  1. Hal

Geniş - Şimdi

II. Hal

Dili, Mişli Geçmiş

III. Hal

Gelecek

Olumsuz

Ϣર-Ϣર〟

ϢᎧરƆ, ϢOરƆ

ϢરƆ

ᕴ↓

ჰŧ

↾Ɔ /Ɔ

ჰŧ

ƆGᒍ

MЭ⟓ - M∧⟓

Ɔ, M≾.

⥌CĴ

M⥌

じてḺ

じてḺƆ

じてḺCĴ

ᕴ↓じてḺ 

 

Yardımcı Fiil Çekimleri

 Esas cümlelerde yardımcı fiil kullanılmalıdır. Yan cümlelerde ise kullanılmayıp, sadece esas fiil ekinde değişim yapılabilir. 

ما Ϣર Г@MЭ⟓ ᒍӬ Ḷર⊲∧ (Men war getment la barqa) 

Ben eve gidiyorum.

Esasi Yardımcı Fiiller

Şahıs

Ϣર

ჰŧ

ᕴ↓

ƆGᒍ

Şimdiki - Geniş Zaman - TEKİL

Ϣર

ჰŧ

ᕴ↓

ƆGᒍ

Şimdiki - Geniş Zaman  - ÇOĞUL

Ϣર〟

ჰŧ

ᕴ↓

ƆGᒍ

Gelecek Zaman - TEKİL

ϢરƆ

-

ᕴ↓

ƆGᒍ

Gelecek Zaman - ÇOĞUL

ϢરƆ〟

-

ᕴ↓

ƆGᒍ

-Dili Geçmiş Zaman - TEKİL

ϢᎧરƆ

↾Ɔ

Ɔ

ᕴ↓

ƆGᒍƆ

-Dili Geçmiş Zaman - ÇOĞUL

ϢᎧરƆ〟

↾Ɔ〟

Ɔ〟

ᕴ↓

ƆGᒍƆ

Mişli Geçmiş Zaman - TEKİL

ϢOરƆ

M≾.

M≾.

ᕴ↓

ƆGᒍM≾.

Mişli Geçmiş Zaman - ÇOĞUL

ϢOરƆ〟

M≾.〟

M≾.

ᕴ↓

ƆGᒍM≾.

 

Bakiye dilinde yardımcı fiiler dışında esasi yardımcı fiiller de vardır. Bunlar fiil özünden olup, esas fiil ile beraber kullanılır; ৬ᓬ, ⱱર, Бᒍ, ഥᎧર, Гᒍ (Yaz, ver, bil, dur, gel)

Гᒍ..↾ⱱર (Geliver)

Özüne Yardımcı Fiiller

Bazı fiiller özüne haliyle yardımcı fiil olarak kullanılır; ⧽,@,ᒍ,Ḷ⧽,⊲,৬Ḻ, IᒍЭ (Ol, Et, Bul, Kıl, Eyle)

৬રƆM@ (Yardamet) = Yardım etmek

Modal Fiiller

Bakiyye dilinde Almanca, İngilizce benzeri modal yapı bulunur ama sözcük varlığı Öztürkçe veya Osmanlıcadır. 

Modal Fiiller

Türkçe Karşılığı

Kural

ᓬO૪ + Mᒍ..↾ (Zol + Meli)

-meli, -malı, (Zorunluluk)

ᓬO૪ + Esas fiil+Mᒍ..↾

⟓Ɲ -Э БᒍMЭ⟓ (Keyen -e bilmek)

-ebilmek (Yapabilirlik)

⟓Ɲ + Esas fiil+Э БᒍMЭ⟓

Ɔᒍર (diler)

dilemek

Ɔᒍર + Esas fiil

ഥ’ર❞Ɔ (Zorunda)

Zorunluluk

ഥ’ર❞Ɔ + Esas fiil

     
 

Örnek: Eve gitmeliyim. 1 saat sonra evde olabilirim. Yemeğe yetişmeyi diliyorum. Yemek yemek zorundayım. 

ما ᓬO૪ Г@Mᒍ..↾ ᒍӬ Ḷર⊲∧.  ما ⟓Ɲ ⧽∧Бᒍર ৬ Ḷર⊲Ɔ Бર OǦᎧરG. ما Ɔᒍર ୨રM∧⊲ ≾.ᒍ↓G. ما ഥ’Oર❞Ɔ ≾.૪M∧⊲ ≾.. 

(Men zol getmeli la barqa. Men keyen olabeler ya barqda ber oğurga. Men deler varmak aşlıkğa. Men zorunda aşlammak aş.)

 

Edilgen Çatı - Pasif

Bir kaç çeşit edilgen yapısı vardır.

  1. Kendiliğinden Pasif: Kendiliğinden olma durumu; Cam kırıldı.

  2. Öznel Pasif: Biri tarafından gerçekleştirilme durumu; Cam kırıldı. (Biri tarafından)

  3. Ettirgen Pasif: Bir başkasına yaptırma durumu; Cam kırdırıldı. 

  4. Dönüşlü Pasif: Bir halden başka bir kale kendiliğinden dönüşme-dönüştürülme vb. durumu; Cam parçacıklara dönüştü (Paramparça olma durumu). 

  5. Katkılı Pasif: Bir pasif eylemi yapan nesneye farklı bir açıdan edilgende bulunma durumu; Kadın doğurtturuldu, Cam kırdırttırıldı. 

Bakiyye dilinde 3 biçimde pasif yapılmaktadır. 

  1. Doğrudan ek: Fiil sonuna ᒍ - Ɲ ekleri eklenerek yapılmaktadır. 

    1. ৬ CM ϢᎧરƆ て≾.@ᒍƆ (Ya Cam wurde haşataldi) - Cam kendiliğinden kırıldı. 

  2. ᓬ≾. (Zeş) ön ek + son ek el-an: Fill ön eki ve son eki olarak yapılmaktadır.

    1. ৬ CM ϢᎧરƆ ᓬ≾.て≾.@ᒍƆ (Ya Cam wurde zeşhaşataldi.) - Cam parçalara dönüştü, paramparça oldu.)

  3. M⥌Ɲ - M⥌Ɲ↾ - M⥌Ɲᛠ Yapısı: Tüm edilgen yapılmasına imkan sunan yapıdır. MAN’ın ekleriyle öznel nitelikleri, Fiile getirilen ekler ile eylemsi nitelikler anlaşılabilmektedir. 

    1. Yapı Formu: M⥌Ɲ / M⥌Ɲ↾ / M⥌Ɲᛠ + Yardımcı Fiil + Esas Fiil+Ek+Zaman.
      Not: Zamanlarda çekim her zaman 3. tekil şahsa göre çekimlenir. MAN zamirsel bir niteliğe sahip olup, sıfat ve artikel alabilmektedir. 

 MAN Halleri: 

Tekil Kişi erkek ve iyi huylu

Çoğul veya dişil kişi iyi huylu

Tekil veya çoğul kişi ama kötü huylu, zarar veren türde.

M⥌Ɲ (Man)

M⥌Ɲ↾ (Mani)

M⥌Ɲᛠ (Manta)

MAN Fil Ekleri ve Nitelikleri:

Nitelik

Bakiyye 

Örnek

Türkçesi

Açıklama

Olağan durum

O - Ȫ

৬ᓬO

Yazılır.

Bir nesne bir başkası tarafından yazılmaktadır.

Kendiliğinden 

Ӭ

৬ᓬӬ

Yazılır

Bir nesne kendiliğinde, kendi kendine yazılmaktadır.

Bir başkası tarafından aracı vasıtayla yapma durumu

ᛠ❞

৬ᓬᛠ❞

Yazdırılır

Bir nesne bir başka nesne aracılığıyla yazıdırılmaktadır.

Dönüşümün tamlanmış olma durumu

ჰŧ

৬ᓬჰŧ

Yazılmış olur

Bir nesne dönüşümü tamamlanmış durumu niteler.

Bir nesnenin bir başkasına bir başkası tarafından yaptırılması durumu

Г + fiil ᛠ°

Г৬ᓬᛠ° (Geyazt)

Yazdırtılır

Bir kişi, bir başkasına bir nesneyi yazdırtmaktadır.

Bir nesnenin bir başkası aracılığıyla bir başkası tarafından yaptırtırılma durumudur.

Г + fiil + ᛠ@

Г৬ᓬᛠ@ (Geyaztet)

Yazdırttırılır

Bir nesne bir kişi tarafından bir başka vasıtayla bir başkasına yazdırttırmaktadır.

Devam eden dönüşüm durumudur

@

৬ᓬ@

Yazılmaktadır

Bir nesne biri veya kendiliğinden yazılmaya devam etmektedir. 

 

Örnek Cümle: 

TR: Bize bu kitap yazdırıldı. 

BK: Ḷ Бᛠ⟓ ϢᎧરƆ M⥌Ɲ БᓬЭ Г৬ᓬƆᛠ°.

Okunuş: Bu betik wurde man bize geyazdit.

Örnek Cümle: Bilinen, iyi huylu yaşlı bir kişi tarafından yeni ve büyük bir kitap, bir başkasına yazdırılacak. 

BK: Бર ৬Ɲ↾ Бᛠ⟓ᒍ⧽Ꭷ ϢરƆ ৬ Эԋᛠ৬ર..↾M⥌Ɲ Г৬ᓬ⥌CĴᛠ@. 

Okunuş: Ber yeni betikelolu werde ya ehteyar-i man geyazacajtat.

Emir Kipi

Esas fiil kökü kullanılır ve cümle sonuna “!” konulur. 

Гᒍ! (Gel)

Olumlu Emir

Olumsuz Emir

Dileksi Emir

Edilgen Emir

Гᒍ! (Gel)

ГᒍM⥌! (Gelme)

ГᒍЭ! (Gele)

ГᒍƝᒍЭ! (Gelenele)

Örnek: Ahmet, Okula gitme! Buraya gel. Kolay gelsin. Yarın eve gelinilsin.

∧てM@, Г@M⥌ ᒍӬ ↓ØG! Гᒍ ḶમG! ØI ГᒍЭ! ৬ર〟 ГᒍƝᒍЭ ৬ Ḷર⊲G!

(Eahmet, Getme la okkulğa! Gel burayğa! Kulay gele! Yarın gelenele  ya barqğa) 


English: Verbs and Auxiliary Verbs
Deutsch: Verben und Hilfsverben
(11.08.2019)
Okunma : 44 | Anahtar Sözcükler : fiil çekimleri, IᒍЭⱱ ⱱ Б@ᒍM, Eylev ve Betlem, Verbs and Auxiliary Verbs, Verben und Hilfsverben, fiiller ve yardımcı fiiller | Değerlendirme : 0.0/0
Toplam Soru & Yorum : 0
avatar